بحرانِ جنگ که از راه میرسد، نخستین نشانههای ویرانی در برابرِ چشم ظاهر میشود؛ جادههایی که آسیب دیدهاند، دیوارهایی که فرو ریختهاند و زیرساختهایی که از کار افتادهاند. بازسازیِ این صحنهی آشکار، شرطِ ضروریِ بازگشتِ زندگی به روالِ عادی است. اما در پسِ این خرابیهای عینی، لایهای دیگر از آسیب شکل میگیرد که نه با نقشههای عمرانی دیده میشود و نه با ماشینآلاتِ راهسازی ترمیم؛ آسیبِ روانیِ انسانها. حقیقت این است که بازسازیِ ملی، اگر فقط در سطحِ کالبد متوقف بماند، هرگز به ثباتِ پایدار نخواهد رسید.
از همین منظر، «طرح ملی سنجش سلامت روان» سازمان بهزیستی کشور را باید فراتر از یک برنامهی حمایتیِ ساده دید. این طرح، بخشی از نگاهِ نوین به مدیریتِ بحران و امنیتِ اجتماعی است؛ نگاهی که میداند رنجهایِ روانیِ پسابحران، اگر بهموقع شناسایی و درمان نشوند، میتوانند سالها بر کیفیتِ زندگیِ خانوادگی، بهرهوریِ اجتماعی و احساسِ امنیتِ عمومی سایه بیندازند. راهاندازیِ سامانهی ملیِ ارزیابیِ سلامتِ روان، در همین چارچوب معنا پیدا میکند؛ ابزاری برای شناساییِ زودهنگامِ افرادی که در معرضِ فرسودگیِ روانی و اختلالاتِ ناشی از فشارهایِ شدیدِ اجتماعی قرار دارند.
این اقدام، مصداقِ روشنِ «حکمرانیِ پیشدستانه» است؛ جایی که دولت، بهجایِ تماشایِ انباشتِ بحرانها، در «پنجرهی طلاییِ مداخله» واردِ عمل میشود تا از تبدیلِ آسیبهایِ اولیه به گسستهایِ عمیقِ اجتماعی جلوگیری کند. سازمان بهزیستی با بسیجِ بیش از سه هزار مرکزِ تخصصیِ مشاوره در سراسرِ کشور و تخصیصِ یارانههایِ حمایتی برای اقشارِ کمبرخوردار، عدالت در سلامتِ روان را از سطحِ شعار به میدانِ عمل آورده است.
با این حال، هیچ سازوکارِ حمایتی بدونِ مشارکتِ آگاهانهی جامعه کامل نخواهد شد. ما نیازمندِ یک چرخشِ فرهنگی هستیم؛ چرخشی که در آن، مراجعه به متخصصِ روان و «کمک گرفتن»، نه نشانهی ضعف، بلکه رفتاری مسئولانه و بخشی از مراقبتِ فردی و اجتماعی تلقی شود. در این مسیر، رسانهها فقط بازتابدهندهی اخبار نیستند؛ آنها در شکلدادن به فرهنگِ مواجهه با بحران نیز نقشی تعیینکننده دارند. تبیینِ علمیِ تروما، کاهشِ انگِ اجتماعیِ درمان و آگاهیبخشی دربارهی سلامتِ روان، از مهمترین پایههایِ سرمایهی اجتماعی و تابآوریِ ملی به شمار میرود.
امروز، درگاهِ اینترنتیِ ارزیابیِ سلامتِ روان به نشانی https://behzisti.porsline.ir/s/PSY-Screen برای تمامیِ افرادِ بالایِ ۱۸ سال در دسترس است تا هر شهروند بتواند سهمِ خود را در این پایشِ ملی ایفا کند. امنیتِ پایدار، از درونِ ذهنهایِ آرام و تابآور آغاز میشود؛ جامعهای که رنجهایِ پنهانِ خود را بهموقع بشناسد، در برابرِ بحرانهایِ آینده نیز استوارتر خواهد ایستاد.
به قلم : سعید خادمی (مشاور رئیس سازمان بهزیستی کشور و راهبر روابط عمومی و امور بینالملل)
