در حالی که فشارهای آمریکا بر بنادر جنوبی، مرزهای زمینی را به مهمترین مسیر تأمین کالا و تجارت خارجی ایران تبدیل کرده، صف هزاران کامیون در بازرگان، توقف تردد در میرجاوه و رویههای فرساینده و زائد در پایانههای مرزی نشان میدهد گلوگاه اصلی تجارت کشور نه در دریا، بلکه در مدیریت ناکارآمد مرزهای زمینی شکل گرفته است.
به گزارش پایگاه خبری شوراخبرلری، به نقل از فارس؛ در شرایطی که فشارهای آمریکا بر بنادر جنوبی و محدودیتهای ایجادشده در حملونقل دریایی، اهمیت مرزهای زمینی را برای تأمین کالاهای اساسی و تداوم تجارت خارجی ایران دوچندان کرده است، گرههای قدیمی در پایانههای مرزی کشور به یکی از مهمترین تهدیدهای زنجیره تأمین تبدیل شدهاند. صفهای طولانی کامیونها در مرزهای غربی و شرقی، توقفهای چندین روزه و بعضاً چندین هفتهای و ناهماهنگی میان دستگاههای مسئول، هزینههای سنگینی را به اقتصاد کشور تحمیل میکند.
تازهترین آمارهای سازمان راهداری نشان میدهد که هماکنون حدود ۳ هزار کامیون ایرانی در مرز بازرگان در انتظار خروج یا ورود قرار دارند. سیدحسین حسینی، سرپرست دفتر ترانزیت سازمان راهداری، اعلام کرده که طرف ترکیه روزانه تنها حدود ۲۸۰ کامیون را پذیرش میکند؛ ظرفیتی که تناسبی با حجم تقاضای موجود ندارد و موجب شکلگیری صفهای طولانی شده است.
به گفته وی، ایران آمادگی دارد روزانه ۵۰۰ کامیون یا حتی بیشتر را از این مرز عبور دهد، اما افزایش تردد به همکاری طرف ترکیه و توسعه زیرساختهای مرزی وابسته است. این در حالی است که مرز بازرگان مهمترین دروازه زمینی ایران به اروپا محسوب میشود و هرگونه اختلال در آن مستقیماً بر واردات و صادرات کشور اثر میگذارد.فعالان صنعت حملونقل معتقدند که هزینه این توقفها در نهایت از جیب مصرفکننده ایرانی پرداخت میشود. برآوردها نشان میدهد هزینه خواب هر کامیون به طور متوسط روزانه حدود ۱۰۰ دلار است. بنابراین توقف ۳ هزار کامیون در بازرگان، ماهانه ۱۰ میلیون دلار هزینه مستقیم ایجاد میکند؛ رقمی که بدون احتساب خسارتهای ناشی از تأخیر در تحویل کالا، دموراژ، فساد کالاهای حساس و خواب سرمایه است.
در شرق کشور نیز وضعیت چندان متفاوت نیست. حملات تروریستی و ناامنیهای اخیر در پاکستان باعث توقف تردد کامیونها در مرز میرجاوه شده است. بر اساس اعلام سازمان راهداری، صدها کامیون ایرانی در دو سوی مرز متوقف شدهاند و ورود کالاهای اساسی از جمله برنج و گوشت و همچنین خروج برخی کالاهای صادراتی با اختلال جدی مواجه شده است.هرچند بخشی از مشکلات مرز میرجاوه ناشی از شرایط امنیتی خارج از کنترل ایران است، اما کارشناسان تأکید میکنند بخش مهمی از چالشهای موجود در مرزهای کشور به ضعف مدیریت داخلی بازمیگردد. تعدد سازمانهای مستقر در مرز، فرآیندهای اداری زمانبر، نبود هماهنگی میان دستگاهها، سامانههای ناکارآمد و نبود فرماندهی واحد در حوزه لجستیک و ترانزیت، موجب شده ظرفیت مرزهای زمینی متناسب با شرایط جدید کشور افزایش پیدا نکند.
فعالان بخش خصوصی هشدار میدهند که کشور در حال تجربه نوعی «خودتحریمی مرزی» است. در حالی که محدودیتهای دریایی، اهمیت مسیرهای زمینی را افزایش داده، کامیونها گاهی تا ۲۰ روز در بازرگان و ۳۰ تا ۴۰ روز در برخی پایانههای دیگر متوقف میشوند. این وضعیت نه تنها هزینه واردات کالاهای اساسی را افزایش میدهد، بلکه توان رقابتی صادرات ایران را نیز کاهش میدهد.کارشناسان راهحل را در ایجاد فرماندهی واحد لجستیک، حذف رویههای زائد، توسعه زیرساختهای مرزی و تسریع در تکمیل کریدورهای ریلی و جادهای میدانند.
به اعتقاد آنان، در شرایطی که بنادر جنوبی تحت فشار قرار دارند، مرزهای زمینی باید به موتور پشتیبان تجارت خارجی کشور تبدیل شوند؛ اما ادامه روند فعلی نشان میدهد مهمترین مانع تجارت ایران، بیش از آنکه در خارج از مرزها باشد، در شیوه مدیریت مرزهای داخلی نهفته است.
گفتنی است در قانون هفتم توسعه، ستاد ملی ترانزیت به عنوان مدیر واحد مرزهای زمینی کشور شناخته شده و این ستاد، هنوز وارد مراحل اجرایی نشده است.
