به گزارش پایگاه خبری شوراخبرلری،به نقل از شهریار، آغاز به کار دوره ششم مدیریت شهری (با ۱۳ عضو شورا و انتخاب یعقوب هوشیار بهعنوان شهردار) با یک تصمیم راهبردی همراه شد: «تغییر مقیاس اداره شهر». رشدی که با جهش ۸ برابری بودجه همراه شد و تبریز را از وضعیت «مدیریت بقا» به مدار «مدیریت توسعه» بازگرداند.
این گزارش، روایتی است تحلیلی و مستند از چهار سال تکاپو برای دگرگونیهای عینی در زیرساخت، حملونقل، محیطزیست، بازآفرینی شهری و ساختار سازمانی تبریز.
جهش بودجه؛ از مدیریت حداقلی به مدیریت توسعهگراهشت برابر شدن بودجه طی چهار سال، اگر بدون انضباط مالی و اولویتبندی همراه باشد، میتواند صرفاً به تورم پروژهها بینجامد. اما در این دوره، افزایش منابع با چند اقدام مکمل همراه شد:تعیین تکلیف ۹۷ پروژه راکد سرمایهگذاری، برگزاری همایش بینالمللی فرصتهای سرمایهگذاری تبریز و فعالسازی ظرفیت مشارکت بخش خصوصی در پروژههای عمرانی و خدماتی.
رشد بودجه از حدود ۵ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ به ۴۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ با تحقق بیش از صددرصدی، نقطه عزیمت این تغییر بود. این جهش مالی به شهرداری امکان داد پروژههای کلان را بهصورت همزمان پیش ببرد؛ امری که در سالهای پیش به دلیل محدودیت منابع، عموماً بهصورت مقطعی و ناپیوسته انجام میشد. این تغییر، عملاً سرعت گردش سرمایه عمرانی در شهر را چند برابر کرد.
حملونقل ریلی؛ شکلگیری «شبکه» بهجای «خط منفرد»در چهار سال گذشته، ۱۳ هزار میلیارد تومان برای توسعه قطار شهری هزینه شده است؛ رقمی که در تاریخ مدیریت شهری تبریز کمسابقه محسوب میشود. تکمیل خط یک به طول ۱۷ کیلومتر با جابهجایی روزانه حدود ۷۰ هزار مسافر، اتمام حفاری فاز نخست خط دو به طول ۲۲.۵ کیلومتر (قراملک تا میدان بسیج) و آغاز ریلگذاری، آغاز حفاری خط سه به طول ۱۰ کیلومتر (پایانه مسافربری تا شهرک ارم) و شروع مطالعات خط چهار تراموایی به طول ۱۹ کیلومتر.
برای نخستینبار، چهار خط مترو بهطور همزمان در وضعیت اجرا، تکمیل یا مطالعه قرار گرفتند. این همزمانی به معنای عبور از نگاه «خطمحور» به سمت «شبکهمحور» است. اگر این خطوط طبق برنامه به بهرهبرداری برسند، سهم حملونقل ریلی در جابهجایی روزانه شهر میتواند بهطور معناداری افزایش یابد و فشار از معابر مرکزی برداشته شود.
نوسازی ناوگان عمومی؛ بازگشت اتوبوسهای نونوار به مدار خدمتقرارداد خرید ۵۱۰ دستگاه اتوبوس (تحویل ۳۰۰ دستگاه)، هزینهکرد حدود ۳ هزار میلیارد تومان برای خرید اتوبوس، قرارداد خرید ۲۵ دستگاه اتوبوس برقی، نوسازی ۲۵۰۰ تاکسی و ۴۵۰ تاکسیون و صدور معاینه فنی برای ۲۷۰۰ تاکسی. نوسازی ناوگان، علاوه بر کاهش آلایندگی، موجب کاهش میانگین سن ناوگان و بهبود کیفیت خدمات شده است. ورود اتوبوسهای جدید در خطوط پرتردد، زمان انتظار را کاهش داده و ظرفیت جابهجایی در ساعات اوج را افزایش داده است. همچنین انعقاد قرارداد ۲۰ میلیارد تومانی با دانشگاه تربیت مدرس برای اجرای طرح جامع حملونقل و ترافیک، بزرگترین مطالعه این حوزه در دو دهه اخیر است؛ اقدامی که تصمیمسازی را از سطح واکنشی به سطح دادهمحور ارتقا میدهد.
عمران شهری؛ باز کردن گرههای مزمناجرای ۱۳ تقاطع غیرهمسطح (بهرهبرداری از ۱۰ مورد) از جمله شهید فروزنده، شهید فلاحی، رسالت، ولایت، شهید رحمتی، قراملک و میدان فهمیده، بخشی از شبکه جدید مدیریت ترافیک شهری است. این پروژهها مستقیماً در کاهش زمان سفر و توزیع بار ترافیکی مؤثر بودهاند. در کنار آن، ۵۶ پروژه مسیرگشایی اجرا شد؛ از جمله مسیر ۴۵ متری شهید آیتالله آلهاشم که بهعنوان یکی از بزرگترین پروژههای بازآفرینی کشور معرفی شده است. مسیرگشاییهای شهید سعیدی، شهید صمدی، فلسطین، صنعتگران و خلعتپوشان نیز در همین چارچوب تعریف شدند. در حوزه معابر، تولید و توزیع یک میلیون و ۷۷۲ هزار تن آسفالت در بیش از ۶ هزار محله و معبر شهری، بیانگر تمرکز بر عدالت محلهای است؛ اقدامی که آثار آن مستقیماً در زندگی روزمره شهروندان قابل لمس است.
بازآفرینی شهری؛ پیوند توسعه با هویت، از سنگفرش تا احیای میراثیکی از ویژگیهای این دوره، توجه همزمان به توسعه کالبدی و احیای هویت تاریخی است. بازآفرینی ۵ هزار مترمربعی میدان ساعت، احیای عمارت کلاهفرنگی، ساماندهی مقبرةالشعرا، مرمت خانه باقرخان و خانه استاد شهریار، جدارهسازی بازار تاریخی و سنگفرش محورهای ارتش شمالی، تربیت غربی و ثقهالاسلام، نشانههای این رویکرد است. تکمیل بانک اطلاعات بناهای تاریخی و ارتقای سیستم یکپارچه شهرسازی به «سرا ۱۰» نیز گامی در جهت شفافیت، تسریع صدور مجوزها و کاهش بروکراسی بوده است. این اقدامات نشان میدهد که مدیریت شهری، توسعه را صرفاً در ساختوساز جدید تعریف نکرده، بلکه به احیای داراییهای تاریخی نیز توجه داشته است.
فضای سبز؛ افزایش ۳ مترمربعی سرانه و حرکت بهسوی تعادل اکولوژیکهدفگذاری توسعه ۶۰۰ هکتاری فضای سبز، یکی از وعدههای اصلی این دوره بود که تاکنون نزدیک به ۳۰۰ هکتار آن تحقق یافته است. احداث ۳۳ پارک جدید از جمله باغشمال، پارک موزیکال ولیعصر، پارک آب و آتش و پارک خلجان، به افزایش ۳ مترمربع سرانه فضای سبز انجامیده است. ایجاد ۱۱ باغ میوه، توسعه ۳۴۸ کیلومتر شبکه آب خام و احداث گلخانههای تولید گل و گیاه، نشان میدهد توسعه فضای سبز با نگاه زیرساختی همراه بوده است. این رویکرد، هزینه نگهداری را در بلندمدت کاهش داده و پایداری اکولوژیک را تقویت میکند.
شهر هوشمند؛ زیرساخت دیجیتال برای آیندهاجرای ۵۰۰ کیلومتر فیبر نوری، نصب ۱۱۵۰ دوربین پایش تصویری، راهاندازی مرکز مدیریت هوشمند شهری و توسعه «تبریز اپ» بهعنوان درگاه جامع خدمات شهری، حذف شرکت خصوصی مدیریت پارک حاشیهای و راهاندازی سامانه «تبریز پارک» مبتنی بر خوداظهاری، نمونهای از اصلاح ساختار با تکیه بر فناوری است. این اقدامات، علاوه بر کاهش هزینههای سربار، شفافیت درآمدی و نظارتپذیری را افزایش دادهاند.
اصلاح ساختار نیروی انسانی؛ حذف ۲۱۹ شرکت پیمانکار و کاهش واسطهگریحذف ۲۱۹ شرکت پیمانکار حوزه تنظیف و فضای سبز و تأسیس سه شرکت با سهامداری ۳۵۷۳ کارگر، از مهمترین اصلاحات سازمانی این دوره است. این اقدام، علاوه بر کاهش هزینههای واسطهای، به افزایش امنیت شغلی و ارتقای رضایت نیروی انسانی انجامیده است. از منظر حکمرانی شهری، این تصمیم را میتوان حرکت به سمت عدالت سازمانی، کاهش رانت و تقویت شفافیت دانست؛ اصلاحی که آثار آن در بلندمدت نمایانتر خواهد شد.
ورزش و نشاط اجتماعی؛ دو برابر شدن سرانه ورزشیاجرای ۸۰ پروژه ورزشی شامل ۲۵ سالن چندمنظوره، احداث استخرهای ستارخان و شهید تجلایی، آغاز پروژه ورزشگاه ۱۵ هزار نفری تبریز آرنا و توسعه زمینهای چمن مصنوعی، موجب دو برابر شدن سرانه ورزشی شده است. کسب رتبه نخست ورزش همگانی کشور برای سومین سال متوالی، نشان میدهد سرمایهگذاری کالبدی با برنامههای اجتماعی همراه بوده است. توسعه زیرساخت ورزشی، در واقع سرمایهگذاری بر سلامت و سرمایه اجتماعی شهر است.
محیط زیست؛ از مدیریت پسماند تا پایتخت محیط زیست آسیاییافتتاح لندفیل شماره ۲، اجرای دفن مهندسی پسماند، اورهال کارخانه کمپوست و توسعه اپلیکیشنهای بازیافت خشک، بخشی از سیاستهای محیطزیستی این دوره بوده است. انتخاب تبریز بهعنوان پایتخت محیط زیست شهرهای آسیایی در سال ۲۰۲۵ از سوی مجمع شهرداران شهرهای آسیایی، نشانهای از دیدهشدن این اقدامات در سطح بینالمللی است. توسعه فضای سبز پیرامون مرکز دفن و حرکت به سمت کاهش آلایندگی ناوگان عمومی نیز در همین چارچوب ارزیابی میشود.
چرخش از «مدیریت بقا» به «مدیریت توسعه» با تحولات ساختاریاگر این چهار سال را صرفاً فهرستی از پروژهها بدانیم، شاید نتوان تصویر دقیقی از آن ارائه کرد. اما وقتی اعداد را کنار هم میگذاریم — ۸ برابر شدن بودجه، ۱۳ هزار میلیارد تومان هزینه مترو، ۱۳ تقاطع غیرهمسطح، ۵۶ مسیرگشایی، ۵۰۰ کیلومتر فیبر نوری، ۳۳ پارک جدید، ۸۰ پروژه ورزشی و حذف ۲۱۹ شرکت پیمانکار — با یک دوره عادی مواجه نیستیم، بلکه با یک دوره «تغییر مقیاس» روبهرو هستیم.
اهمیت این دوره تنها در حجم پروژهها نیست؛ بلکه در همزمانی چند تحول است:
هم توسعه زیرساختی، هم اصلاح سازمانی
هم بازآفرینی تاریخی، هم گسترش فناوری
هم افزایش سرانههای سبز و ورزشی، هم تقویت حملونقل پاک.
این دوره، هم پروژهمحور بوده و هم ساختارمحور؛ هم به تکمیل نیمهتمامها پرداخته و هم افقهای جدید تعریف کرده است. قضاوت نهایی درباره میزان تحقق اهداف، بیتردید بر عهده افکار عمومی و کارشناسان خواهد بود، اما از منظر عدد و روند، دوره ششم مدیریت شهری تبریز را میتوان یکی از پرحجمترین و پرتکاپوترین ادوار مدیریت شهری در این کلانشهر دانست. توسعه حملونقل پاک، تقویت زیرساختهای هوشمند، توجه به بازآفرینی تاریخی، افزایش سرانههای ورزشی و سبز، و حرکت به سمت شفافیت و ساماندهی نیروی انسانی، این شهر را از حالت تکمحوری خارج کرده است.
با این حال، گام بعدی نیازمند تثبیت این دستاوردها و جلوگیری از بازگشت به پراکندگی تصمیمهاست. پروژههای کلان حملونقل باید به بهرهبرداری کامل برسند، طرح جامع ترافیک مبنای تصمیمگیری آینده قرار گیرد و توسعه فضای سبز به ۶۰۰ هکتار هدفگذاریشده برسد. همچنین تداوم انضباط مالی و توسعه سرمایهگذاری بخش خصوصی، شرط حفظ این مقیاس از فعالیت است؛ چراکه شهرهایی که جهش میکنند اما ثبات نهادی ایجاد نمیکنند، در میانمدت با فرسایش منابع مواجه میشوند.
به قلم : مهدی کاظم زاده
